Założenia:

• Jakość relacji między ludźmi stanowi o klimacie społecznym, w którym oni żyją.
• Od nas  zależy czy podejmiemy działania zmierzające do tworzenia bezpiecznych relacji

Nowe rozumienie centralnego podmiotu społeczności: w przeszłości uwaga koncentrowała się na postaci n-la mistrza. Obecnie to dziecko jest w centrum uwagi.  Zwróćmy uwagę, iż to relacje pomiędzy członkami społeczności  stanowią o jej istocie. Można przyjąć, że klimat społeczny  dotyczy tego, jak jej członkowie postrzegają to, co się dzieje  w relacjach oraz jak na to reagują. Pójdźmy  krok dalej i porozmawiajmy nie tylko o postrzeganiu tego, co się dzieje, ale skupiamy uwagę na stopniu w jakim zaspokajane są potrzeby członków społeczności i uczucia jakie to w nich wywołuje.

Teoretyczne podstawy:

Koncepcja  wywodzi się z psychologii humanistycznej (Carl Rogers, Abraham Maslow, Thomas Gordon), która zakłada, że:

• Człowiek jest z natury dobry,
• Jest  wolny i bierze odpowiedzialność za swoje decyzje i działanie,
• Każdy z nas ma swój niepowtarzalny potencjał rozwojowy i dąży do jego realizacji. 
  

Założenia psychologii humanistycznej opracowane w latach 60- tych XX w. Warte podkreślenia jest to, że człowiek jest wolny i dąży do samorealizacji o ile zaspokojone są jego podstawowe potrzeby (piramida potrzeb Masłowa). Tylko wtedy człowiek rezygnuje z rozwoju, samorealizacji, gdy warunki zewnętrzne mu nie sprzyjają, np.. Gdy skupia się na zaspokajaniu potrzeby bezpieczeństwa. Lęk w każdej postaci hamuje rozwój.

 „Psychologia humanistyczna pozwala nam żywić przekonanie, że relacje osobowe nacechowane wzajemnym szacunkiem a jednocześnie proste i bezpieczne – unikające gier i manipulacji, porządkują świat społeczny – pozwalają ludziom być kreatywnymi, dają siłę do powiększania obszaru wpływu, pokonywania trudności, dają wytrwałość i odporność.”

Holistyczne postrzeganie człowieka, osadzenie go tu i teraz, jego wew. Potrzeby są motorem działań, środowisko może go wspierać w zas. potrzeb lub zablokować. Nie można zmieniać człowieka wbrew jego woli (tradycyjne podejście koncepcji wychowania). Istotny dla procesu nauczania- dialog oparty na szacunku- bez aktywnego udziału ucznia n-l nie może na niego oddziaływać w kierunku rozwoju, może natomiast powstrzymać jego rozwój.

• Budowaniu więzi,
• Uwzględnianiu potrzeb i uczuć wszystkich osób,
• Efektywnym/satysfakcjonującym komunikowaniu się,
• Konstruktywnym rozwiązywaniu nieporozumień i konfliktów.

Proces porozumienia

• Jest to sposób komunikowania się służący wyłącznie nawiązaniu kontaktu i budowaniu relacji.
• Porozumienie nie służy żadnym innym,jawnym lub ukrytym celom, jak np. przymuszenie do zmiany zachowania poprzez presję i manipulację.

Porozumienie w ujęciu programu zakłada odp. Na pytanie: „ czego ja potrzebuję ? I czego potrzebuje osobą z którą jestem w kontakcie?”. Natychmiast potem „jak możemy te potrzeby zrealizować?” jest to zupełnie inna perspektywa od znanej nam poprzez stawianie sobie pytania „jak mam przekonać innych, żeby robili to czego ja chcę”. Budowanie zrozumienia i współpracy zamiast wywierania presji.

• Proces porozumienia odwołuje się do wolności i odpowiedzialności człowieka i zakłada, że nie można nikogo zmienić, można jedynie towarzyszyć w podejmowaniu decyzji o mianie.
• Istotą porozumienia jest wzajemny szacunek w relacjach, również wychowawczych.

Program skupia się na wartościach i potrzebach wspólnych dla wszystkich i zachęca do korzystania z języka, który wspiera dobrą wolę. Unikamy języka, który powoduje urazy lub wywołuje niskie poczucie wartości. Proces porozumienia bazuje na zasobach osób komunikujących się (wew. i zew.)

• Wychowawca jest odpowiedzialny za>tworzenie atmosfery zaufania i bezpieczeństwa, która umożliwia rozwój wychowanka.
• Społeczność uznaje budowanie relacji w atmosferze bezpieczeństwa jako równie ważne z realizacją innych celów.
• Proces porozumienia jest świadomym tworzeniem wzorców kulturowych opartych na uczciwości, zaufaniu i szacunku.

Proces porozumienia proponowany przez program nie jest niczym nowym. Opiera się na zdolności wyrażania własnych uczuć i potrzeb, a także na umiejętności rozumienia uczuć i potrzeb osób, z którymi się komunikujemy, bez względu na to jak one to wyrażają. Nie jest natomiast przyznawaniem racji, uleganiem presji, forsowaniem opinii.

Dynamika procesu porozumienia

I ETAP – budowanie świadomości

II ETAP – podejmowanie decyzji

III ETAP - działanie

IV ETAP – refleksja

V ETAP - planowanie rozwoju

Zauważmy uniwersalność metody, działa w życiu codziennym gdy spotykamy się z drugim człowiekiem. Dla lepszego zrozumienia 5 etapów tej dynamiki prześledzimy ją na przykładzie „uczeń wchodzi do klasy znowu spóźniony”.

I ETAP – budowanie świadomości

• Uświadomienie intencji/budowanie wglądu/refleksyjność. Uświadomienie sobie zakresu wpływu/zakresu odpowiedzialności
• Refleksja nad własnym stylem pełnienia roli społecznej

1. Jak się z tym mam, to już kolejny raz, klasa jest rozproszona, przerwał mi, chcę poznać przyczynę
2. Mogę z nim porozmawiać, poprosić o wyjaśnienie przyczyny odwołując się do wypracowanych norm
3. Odrzucam kategorycznie ukaranie, pobłażliwość, mam świadomość że coś się dzieje

II ETAP – podejmowanie decyzji

OBSERWACJA  - co się dzieje? (fakty)

UCZUCIE         - jak się z tym czuję?

POTRZEBA      - czego potrzebuję?

DECYZJA         - co chcę zrobić?

(w odwołaniu do I etapu)

Obserwacja- Janek spóźnił się 10 min, 3 raz w tym tygodniu

Uczucia- wypytać z Sali jak sądzicie jakie mogą pojawić się uczucia

Moje potrzeby- równego tempa pracy, spokoju, porządku, dyscypliny, chcę wiedzieć dlaczego tak jestem zaniepokojona- potrzebuję szacunku?

Decyzja- rozmowa z Jankiem może wyglądać tak- Janku, kiedy przychodzisz o 8.10 a my zaczynamy o 8.00 jestem zła, bo ważna jest dla mnie efektywnośc w pracy, a Twoje wejście o tej porze zaburza tok lekcji. czy  możesz przyjść jutro o 8.00

Obserwacja ≠ ocena

Jest 8:10 - Spóźniłeś się

Nie przyszłaś wczoraj do mnie - Zawiodłaś mnie wczoraj

Trzymasz ręce w kieszeniach - Lekceważysz rozmówcę

Pada deszcz - Jest okropna pogoda

Obserwacja to opis sytuacji bez mieszania w to oceny. Ocena zawiera wnioski na temat tego, co widzimy. Ocena zaburza percepcję spostrzegania, utrudnia kontakt bo może brzmieć jak krytyka.

Potrzeba a strategia

Potrzebuję przestrzegania zasad - Wszyscy mają być w klasie przed dzwonkiem

Potrzebuję szacunku - Chcę, żebyś mnie słuchał

Potrzebuję odpoczynku - Chciałabym się położyć

Potrzebuję uwagi - Proszę o ciszę

Empatia

•      to pełne szacunku rozumienie cudzych doświadczeń

•      domaga się pełnej obecności w TU i TERAZ, wytrwania przy drugim człowieku

•      pojawia się w relacjach, gdy udaje nam się wyzbyć własnych wyobrażeń i ocen na temat drugiego człowieka

Jeśli chcesz być empatyczny...

•      Na chwilę zapomnij o sobie, skoncentruj uwagę na drugiej osobie.

•      Wczuj się w jej uczucia i potrzeby.

•      Pytaj – sprawdzaj, czy dobrze Ci się wydaje.

•      Dociekaj, pomóż rozmówcy skontaktować się z jego uczuciami i jego potrzebami.

•      Daj rozmówcy szansę wyrażenia uczuć i potrzeb (aktywne słuchanie).

•      Czasami wystarczy abyś  trwał w ciszy przy tej osobie.

Okazywanie empatii nie oznacza że zgadzamy się z drugą osobą. Empatia jest obdarzeniem kogoś naszą uwagą – bez ocen, analiz, sugestii, opowieści, intencji naprawiania.

Co nie jest empatią?

• Pocieszanie
• Dawanie rad
• Wypytywanie
• Tłumaczenie
• Pouczanie
• Porównywanie
• Użalanie się
• Licytowanie
• Opowiadanie swoich historii
• Każde inne zachowanie, które CIEBIE stawia w centrum zainteresowania

Empatia a sympatia - okazać empatię znaczy na moment pozostawić siebie i swoje reakcje na bok, sympatia – okazania zrozumienia bo łączy nas wspólne doświadczenie „Ach wiem dokładnie jak się czułaś, bo ja...” łączy nas doświadczenie ale uwagę skupiamy na sobie. Zbyt wczesne okazywanie sympati i- próbujemy załatwić problem za kogoś. Empatia jest współodczuwaniem nie współczuciem - kiedy to zostajemy całkowicie pochłonięci przez osobę, której słuchamy.

Co utrudnia nam  udzielenie jej pomocy:

• Pocieszanie- nie martw się, czas leczy rany
• Dawanie rad- myślę, że powinieneś
• Wypytywanie- co czujesz?
• Tłumaczenie- nie chciała tego zrobić, ale
• Pouczanie – wyciągnij z tego lekcję na przyszłość
• Porównywanie- on mógł, a ty
• Użalanie się – jaka jesteś biedna
• Licytowanie- ty, to jeszcze nic, ale ja
• Opowiadanie swoich historii- przypomina mi to, gdy ja

Jako nauczyciele słyszymy żeby zbyt mocno nie angażować się  emocjonalnie w problemy podopiecznych- zachować dystans emocjonalny w obronie przed wypaleniem. Bycie profesjonalistą nie polega na dystansowaniu się emocjonalnym lecz na umiejętności oddzielenia swoich uczuć od uczuć  innych osób.